भारतीय स्वातंत्र्यलढा पर्वाचे सुवर्णपान म्हणजे सातारचे प्रतिसरकार! सत्यशोधक, पुरोगामी व परिवर्तनवादी विचारांच्या या सशस्त्र लढ्याचे प्रेरणास्त्रोत होते क्रांतिसिंह नाना पाटील! आणि आधारस्तंभ होते प्रतिसरकारच्या तुफानसेनेचे फिल्ड मार्शल क्रांतिअग्रणी जी. डी. बापू लाड व क्रांतिसिंहतिवीर नागनाथअण्णा नायकवडी! प्रतिसरकारच्या धाडशी व जाज्ज्वल्य क्रांतिकारी कृतींनी ब्रिटिशांच्या अन्यायी साम्राज्यसत्तेला अनेक धक्के देऊन खिळखिळे करून सोडले. स्वातंत्र्यप्राप्तीनंतर क्रांतिअग्रणी जी. डी. बापूंनी सत्तेची वाट न धरता कष्टकरी, शेतकरी, वंचितांच्या प्रगतीसाठी संघर्षाचा मार्ग स्वीकारला. स्वातंत्र्य चळवळीसाठी इंग्रजी साम्राज्यसत्तेच्या पैशाच्या लुटीतून शिल्लक राहिलेला पैसा सर्व क्रांतिकारकांनी एकत्र येवून समाजाच्या उन्नत्तीसाठी खर्च करण्याचा निर्णय घेतला. सर्व अन्याय- अत्याचाराच्या पाठीमागे गोरगरीब लोकांचे अज्ञान कारणीभूत असल्यामुळे क्रांतिअग्रणी जी. डी. बापू लाड व त्यांच्या असंख्य सहकाऱ्यांनी सुरूतीला गोरगरीब व समाजातील खालच्या घटकांच्या शिक्षणाची सोय करण्यासाठी 1947 साली नाना पाटील विद्यार्थी वसतिगृहाची स्थापना केली. तर 1949 साली गांधी एज्युकेशन सोसायटीची स्थापना केली. विधानसभा व विधानपरिषद सदस्य म्हणून वैधानिक पातळीवरूनही गोरगरिबांच्या प्रश्नांना प्रभावीपणे वाचा फोडली. आयुष्यातील शेवटचा श्वास घेईपर्यंत त्यांनी शोषणमुक्त समाजासाठी आणि गोरगरिबांच्या समृद्धीसाठी जनजागृतीने संघटन करून अनेक चळवळी केल्या. वीज, पाणी, शेतमाल हमीभाव, बेकारी, महागाई, शिक्षण, पर्यावरण, आरोग्य आदी क्षेत्रांतील प्रश्नावर अनेक यशस्वी लढे दिले. क्रांतिअग्रणी जी. डी. बापूंच्या प्रखर समाजनिष्ठ विचार व आचारांचा वारसा घेऊन जी. डी. बापूंनी घडवलेली कार्य व विचारशक्ती समर्थपणे पुढे घेऊन जात आहे. बापूंनी शिक्षण संस्था चालविताना घालून दिलेल्या आदर्श पायवाटेने आम्ही पुढे वाटचाल करीत आहोत. गोरगरीबांच्या, शेतकरी, कष्टकऱ्यांच्या मुलांना गुणवत्तापूर्ण व आदर्श नागरिक घडविणारे, राष्ट्रनिष्ठ निर्व्यसनी व उद्योगी युवक आपल्या शिक्षण संस्थेतून घडावेत म्हणून शिक्षक भरती करताना गुणवत्तेनुसार, देणगी न घेता, ओळखीपाळखीचा विचार न करता केली जाते. इतकेच नव्हे तर कोणताही विद्यार्थी शिक्षणापासून वंचित राहू नये म्हणून विद्यार्थ्यांकडूनही प्रवेशासाठी कोणत्याही प्रकारची देणगी अथवा शुल्क न घेता त्याला हव्या असणाऱ्या अभ्यासक्रमाला व इयत्तेमध्ये प्रवेश दिला जातो. त्यामुळेच गांधी एज्युकेशन सोसायटीने एक वेगळा आदर्श निर्माण केला आहे. गांधी एज्युकेशन सोसायटीचे अध्यक्ष म्हणून क्रांतिअग्रणी बापूंनी दुष्काळग्रस्त विद्यार्थ्यांची परीक्षा फी माफ व्हावी, कॅपिटेशन फीची पद्धत बंद करावी, डोनेशन घेणे बंद करावे, शिक्षणाचा हक्क हा मूलभूत हक्क म्हणून राज्यघटनेत समाविष्ट करावा, रोजगारक्षम शिक्षण उपलब्ध करून द्यावे, रोजगार व नोकरीची हमी, आदी प्रश्नांवर आंदोलने केली. शिक्षणाच्या बाजारीकरणाला तीव्र विरोध केला. कष्टकऱ्यांच्या, पददलितांच्या मुलांना सक्षम बनविणारे गुणवत्तेचे उच्चतंत्र वैज्ञानिक शिक्षण विना डोनेशन मिळावे म्हणून सातत्याने पाठपुरावा केला व लढे दिले. त्यांच्या या आदर्श विचारांसाठी संस्था आजही लोकांना संघटित करीत आहे. आजच्या स्पर्धेच्या युगात मुलांना सर्व आधुनिक सोयी सुविधा उपलब्ध व्हाव्यात म्हणून संस्थेच्या सर्व शांखामधून सर्व वर्गांमध्ये प्रोजक्टर बसविण्यात आले आहे. सर्व शाखांच्या भिंती बोलक्या करण्यात आल्या आहेत. विद्यार्थी कृतितून लवकर ज्ञान ग्रहण करतो, हे ओळखून संस्थेच्या सर्व शाखांतील प्रयोगशाळा अद्ययावत करण्यात आल्या आहेत. मुलांना वाचनाची आवड निर्माण व्हावी आणि शिक्षकांनी अभ्यासूपणे अध्यापन करावे म्हणून प्रत्येक शाखेतील ग्रंथालय संदर्भ ग्रंथ व अंवातर साहित्याने समृद्ध करण्यात आली आहेत. माहिती तंत्रज्ञानाच्या कालखंडात आणि ज्ञानाचा विस्फोट झाला असताना विद्यालयातील वर्गांतून विद्यार्थ्यांना आपण सर्व ज्ञान वा माहिती देऊ अशी आज स्थिती नाही, त्यासाठी शिक्षकांनी मुलांना ज्ञान मिळविण्यास समर्थ करण्याची गरज आहे. म्हणून प्रत्येक शाखेमध्ये सुसज्ज आणि अद्ययावत संगणक कक्ष तयार करण्यात आला आहे. त्याचा शाळेतील विद्यार्थी उत्तमप्रकारे लाभ घेत आहेत. मुलांची शरीरसंपदा सदृढ व्हावी, त्यांना कुठल्या ना कुठल्या मैदानी खेळाची आवड निर्माण व्हावी यासाठी अद्ययावत खेळाचे साहित्य पुरविण्यात येते. मुलांच्या सर्वांगीण प्रगतीसाठी आणि विकासाठी फक्त विद्यार्थीच नाही तर विद्यार्थ्यांचे पालक, शिक्षक, संस्थाचालक, शासनाची धोरणे, शासनाचे प्रशासन, समाजिक वातावरण या आणि अशा घटकांचा खूप मोठा प्रभाव पडत असतो. त्यासाठी प्रत्येकांने आपापले कर्तव्य निष्ठेने पार पाडल्याशिवाय एकविसाव्या शतकातील महाशक्ती होऊ शकणार नाही. आपल्या देशात जगामध्ये सर्वात जास्त तरूणांची संख्या आहे. त्यांच्या हाताला काम मिळवून देणारे व सुसंस्कृत मन घडविणारे शिक्षण देण्यासाठी सर्व घटकांनी जाणीवपूर्वक प्रयत्न केले पाहिजेत. ते आपण कराल अशी अपेक्षा आहे.